MAKİNİST İŞÇİLERLE İLGİLİ BİLİNMEYENLER

“Profesyonel makinist mi her iÅŸi yapan mesleksiz eleman mı?”

           Öncelikle belirtmek gerekir ki; Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası öncelikli görevi olan örgütlenme ve ILO’nun 84 sayılı sözleÅŸmesi hükümlerine uygun olarak sektörde olumsuz rekabet koÅŸullarının önlenmesine yönelik bir yaklaşımla ve TCDD’nin uluslararası bir ihaleye çıkmadan kendi iç bünyesinde personel politikası oluÅŸturmaya yönelik çalışmalarına katkı saÄŸlama adına emek sömürüsünü engelleyebilecek bir protokole imza atmıştır. Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası ÅŸimdiye kadar demiryollarının ve demiryolcuların menfaatine olmayan hiçbir uygulamanın altına imza koymamıştır. Sendikamız faaliyetlerinde kendini sadece işçi sendikası olarak görmemekte, kurumsal kültürün kendine yüklediÄŸi sorumlulukların bilinciyle demiryollarında çaÄŸdaÅŸ seviyenin yakalanması için üzerine düşen hiçbir sorumluluktan da kaçınmamaktadır.

Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası ile TCDD arasında  imzalanan bu protokol ÅŸimdiye kadar imzalanan ilk protokol deÄŸildir. Sendikamız kurulduÄŸu ilk günden bu yana kuruluÅŸumuzun ve çalışanlarının menfaatine olacak her türlü çalışmanın içinde yer almıştır ve bundan sonra da yer alacaktır.

Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası ile TCDD arasında imzalanmış olan protokolde Mühendis işçiliÄŸi,         Makinist, Tren TeÅŸkil ve Yol Kontrol işçiliÄŸi için TCDD bünyesinde istihdam edilecek işçilere uygulanacak ücret ve diÄŸer haklar düzenlenmektedir. İşçi alımları imzalanan protokol ÅŸartlarına uygun olarak gerçekleÅŸtirilmiÅŸ bundan sonra da uygulama esasları protokolde belirlenen ÅŸartlar çerçevesinde  uygulanmaya devam edilecektir.

Bu yapılan protokol bir baÅŸlangıç protokolüdür ve uygulamada yaÅŸanması muhtemel konular hakkında taraflar bir araya gelerek sorunların çözümüne yönelik iradelerini peÅŸinen ortaya koymuÅŸlardır. 

Protokolde yer alan hususlar uygulamada karşılaşılabilecek aksaklıkların tarafların mutabakatı ile çözümü sonrasında Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmesine dönüştürülecektir. 

Sözkonusu çalışmalar esnasında protokolde var olan bazı maddeler tarafların mutabakatı ile yeniden düzenlenerek hükümlere açıklık kazandırılmaya çalışılmıştır. Bu açıklamaların amacı işin çerçeve esaslarının başlangıçta belirlenmesi ve uygulamada herhangi bir sorunla karşılaşılmamasını sağlamaya yöneliktir.

TCDD ile Demiryol-İş ve TÜHİS arasında imza altına alınan protokolde Demard tarafından eleştirilen hükümler aslında 23.01.2004 tarih ve 4029 sayılı olur ile kabul edilerek 01.01.2005 tarihinde yürürlüğe giren 214 nolu Başmakinistler, makinistler ile Yardımcı Makinistlerin seçimi, yetiştirilmesi, görev yetki ve TRENLERİN Hazırlanması ve Trafiğine ait Yönetmelik ile diğer ilgili Emir, Talimat ve Yönetmeliklerde yer alan hususlardır. Bu hükümlerin yürürlüğe girdiği 2005 yılından bu yana sayın dernek yetkililerinin dikkatini çekmemesi de ilginçtir, anlamlıdır!!!

Demard tarafından dile getirilen “Makinist işçiliÄŸi tam 13 Demiryolu mesleÄŸine ait görevlerle tanımlanmış ve sorumlu tutulmuÅŸtur” eleÅŸtirisi doÄŸru ancak EKSÄ°KTÄ°R. Çünkü makinist işçiliÄŸi artık görev alanıyla ilgili, gerekli her türlü bilgi ve beceriyle donatılmayı gerektirir bir hale gelmiÅŸtir. Bunun çaÄŸdaÅŸ demiryolculuÄŸun yaÅŸandığı ülkelerdeki uygulamaları da bu ÅŸekildedir.  

Bu protokolde yer alan görevlendirmeler ve bu programa uygun olarak verilecek eÄŸitimle yetiÅŸtirilen makinist işçileri, gerek TCDD öncesi aldıkları eÄŸitimle gerekse TCDD’nin personel politikası sonucu makinistliÄŸin yeni görev tanımında deÄŸiÅŸikliÄŸe gidilmesini kaçınılmaz  kılmıştır.      Ä°ÅŸÃ§i makinistlerden istenen sadece makineyi kullanmak deÄŸil tüm trenin her türlü riskini bilebilecek, dizinin kullanımı esnasında doÄŸabilecek her türlü tehlike ve aksaklığa karşı hazırlıklı, donanımlı  ve bilgili olmalarıdır. Makine yolda kaldığında imdat istemeden önce, aldığı eÄŸitimle basit arızaları giderme becerisine sahip olmaları beklenmektedir. Bu eÄŸitim programıyla örneÄŸin küçük bir otomat arızası olduÄŸunda bunu test edip eÄŸitimi sayesinde gidererek yoluna devam edebilmeleri hedeflenmiÅŸtir. Son yıllarda kabuk deÄŸiÅŸtiren TCDD’nin kamuoyuna vaat ettiÄŸi konfor, güven ve süratle kullanımı altında bulunan treni yerine ulaÅŸtıran personel olmaları hedeflenmiÅŸtir.

Bu yeni anlayışta makinistler Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikasının bünyesinde ortaya konulan programla, eÄŸitilip, sertifikalandırılacaklardır. Bu eÄŸitim programı, uluslararası standartlara uyumlu, üyesi bulunduÄŸumuz ITF (Uluslararası Taşımacılık Sendikası)’nın da örgütlü olduÄŸu Avrupa BirliÄŸi ülkelerindeki yürürlükte olan yönetmeliklerle de aynı paraleldedir.

DEMARD tarafından kendi web sitelerinde yayınlanan ve sadece birkaç noktaya açıklık getirilmesi istenen çalışmayı da kapsamaktadır. Hatta  DEMARD’ın çalışmasında yer alan taleplerden daha fazlasını da ihtiva etmektedir.

           Yapılan eleÅŸtirileri dikkate alan Sendikamız, DEMARD’ın eleÅŸtirdiÄŸi ULUSAL YETERLÄ°LÄ°K SEVÄ°YE 4 metninde var  olan, ancak protokolde yer almayan metinleri de Toplu SözleÅŸme metnine dahil edecektir.

             Makinist işçisi öncelikle Depo işçisidir. Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası ve TCDD çaÄŸdaÅŸ iÅŸletmeciliÄŸin bir gereÄŸi olarak karşılıklı mutabakatla makinist işçiliÄŸini yeniden tanımlamıştır. Bu tanımlamada öncelik işçinin eÄŸitimli olması ve bunun doÄŸal sonucu olarak ta verimli olması amaçlanmıştır.  Bu düzenlemedeki asıl hedef  dünya piyasalarıyla rekabet edebilme gücünü kazanarak personelimizin iÅŸ güvencesini temin etmeye yöneliktir. BilindiÄŸi üzere yaÅŸanmakta olan global krizlerden etkilenmemek kârlılık ve verimliliÄŸin saÄŸlanması ve bunun sürdürülebilmesi ile mümkün olabilmektedir.

         Avrupa BirliÄŸi ülkelerindeki yapılan uygulamalarda  artık kurumun işçileri ile gördürülen bir iÅŸ bulunmamaktadır. Kurumlar iÅŸlerini ihaleyi kazanan firmanın işçileri vasıtasıyla yapmakta ve yaptırmaktadırlar. Bir çok ülkede yaÅŸanan ÖzelleÅŸtirme süreçleri tersine dönerek DevletleÅŸtirme sürecine girmiÅŸtir.

         Biz Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası olarak baÅŸlangıçtan bu yana sürdürdüğümüz sorumlu sendikacılık anlayışıyla, sonuçta hem işçi hem de iÅŸverenin maruz kalabileceÄŸi muhtemel zararları oluÅŸmadan bertaraf etmek adına, önce verimliliÄŸi artırıcı bu ve benzeri uygulamaları tereddütsüz yerine getirerek neticeten üyelerimizin iÅŸ güvencesini en üst seviyede saÄŸlamaya yönelik çalışmaların her zaman içinde olacağımızı  açık yüreklilikle ifade etmek isteriz.

         Bu baÄŸlamda yeni uygulamada Makinist işçisinin teorik bilgilendirmenin yanı sıra Loko Bakım Atölyelerinde  her süreci fiilen ve en ince detayına kadar bire bir uygulaması amaçlanmıştır. Makinist işçisine nitelik kazandırmak ve verdiÄŸi hizmetin vazgeçilmezliÄŸini artırmak için makinede önemli olan çalışma prensipleri, pratik olarak öğretilerek, bu personelin bilgi ve becerisi en üst düzeye çıkartılması hedeflenmiÅŸtir.

          Dizel motorun çalışma prensibi, genel bakımları neyin neden  hangi süreçte deÄŸiÅŸmesi gerektiÄŸi bilgisi verilmektedir. Makinenin çalışma prensibini bilen makinistin yolda basit arızalar nedeniyle imdat vermek yerine kolayca yapabileceÄŸi arızaları tespit edip imkanları dahilinde müdahale ederek yoluna devam etmesinin önü açılmakta ve bu sayede de kıt olan kamu kaynaklarının verimli bir ÅŸekilde kullanılması hedeflenmektedir.

          Makinist işçisi adı üstünde 4857 sayılı Kanunda tanımını bulan işçidir. Bu işçinin çalışma süreleri de bu Kanunla ve Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmeleri ile belirlenir. SözleÅŸmelerin Kanunla deÄŸiÅŸtirilmesi yasak olan hükümleri içermesi de Yasaya aykırıdır.

          Ä°lgili Kanunda hafta tatili ücretinin ödenmesinin ÅŸartı hafta içinde 45 saat çalışmaya baÄŸlıdır. SözleÅŸmeli personelde olduÄŸu gibi garanti saatine baÄŸlı deÄŸildir. Bu durumu göz önüne alan sendikamız gerek haftalık yasal sürenin doldurulması gerekse göreve gidilmediÄŸi durumlarda makinist işçilerinin kayba uÄŸramasını önlemek adına boÅŸ zamanlarda depolarda TCDD’de iÅŸbaşı yapmadan önceki mesleki okul mezuniyetlerine uygun olarak postalarda görevlendirilmelerini kabul etmiÅŸtir.

Ancak bu kadar personel açığının olduğu alanda hangi makinist işçisi depoda çalıştırılacak merak konusudur.

           Sonuç olarak Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikasının da TCDD’nin de kabul ettiÄŸi DEMARD’çı arkadaÅŸlarımızın da yerinde yaptığı tespitler doÄŸrudur. Bundan böyle Makinist işçisi iyi bir depo işçisi olmak  zorundadır.

Makinist işçisi revizördür tezi yanlıştır. Makinist işçisinin öğrenmesi gereken asgari revizörlük bilgileri de mevcuttur. Ancak bu bilgilere her makinistin ihtiyacı vardır. Unutulmamalıdır ki sadece çekilen araç gibi olan vagonlara gerektiği kadar hakim olamayan ve çalışma sistemiyle ilgili gerekli bilgiye sahip olmayan makinistlerin kontrolündeyken yeri geldiğinde o makinistlerin kabusu olabilecektir. Bu nedenle makinist işçisinin çeken ve çekilen araçları iyi organize edebilmesi için bu konuda ihtiyacı olan asgari bilgilerin verilmesi hedeflenmiştir.

            Makinist işçisi asıl olarak makineyle ilgili her türlü arızayı tespit ve giderilmesi konusunda bilgili ve yetenekleri de geliÅŸtirilmiÅŸ kiÅŸidir.

Vagonlarla ilgili ise genel olarak eğitilen özellik ve hayati önem arz eden fren sistemi koşum takımı, tampon duruşu ve yüksekliği vs. konusunda bilgilendirilmiş kişidir. Bu bilgilere sahip olması kendi can güvenliği açısından da önem arz etmektedir.

            Öte yandan Trenlerin Hazırlanması Ä°le Ä°lgili YönetmeliÄŸin 14 ve 26. maddelerinde bölümler halinde bu görevin öncelik sırası ile kimler tarafından kontrol edileceÄŸi belirtilmiÅŸtir (vagon teknisyeni, revizörler ve bunların bulunmadığı yerlerde ise makinist ve tren ÅŸefleri). Ä°lgili yönetmeliÄŸin 2002 den bugüne kadar uygulamada olmasına  raÄŸmen Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikası ile TCDD arasında imzalanan protokolden sonra  DEMARD tarafından  eleÅŸtirel malzeme yapılmasına bir anlam verilmemiÅŸtir.

            “Protokol iptal edilmeli, makinist işçileri için ulusal tren makinisti meslek standardını temel alan görev yetki ve sorumluluklar yeniden belirlenmelidir.” ???

            TCDD ile Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmesi imzalamak, bu Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmesiyle ilgili daha ileri haklar tesis etmek, görülen aksaklığın giderilmesine yönelik olarak Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmelerinin eki olan ve yetkisini Kanundan alan protokol yapma veya bozma hakkı TCDD ve Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikasının yetkisi dahilinde bulunmaktadır. Bunu sorgulamak kimsenin haddi olmamakla beraber imzalanacak akitlerin yasalara aykırılılığı iddiasında olan  ilgili her bireyin dava ehliyeti vardır.

Bunun yanı sıra dernek olarak karşı olunan bir düzenlemeyi iptal ettirmek veya bazı hükümlerini değiştirmeye yönelik taleplere Demiryol-İş sendikasının ortak edilmek istenmesine yönelik eylemlere Demiryol-İş Sendikası ortak olmaz.

            “Makinist işçiliÄŸi maaÅŸ ve ödemeleri yeniden düzenlenmelidir.” ???

            Sendikalar kendi iÅŸleyiÅŸleri ve Kanundan aldıkları yetki ile ücret ve diÄŸer hakları düzenlemeye yetkilidirler ve Demiryol-Ä°ÅŸ TCDD iÅŸvereni ile bu yetki çerçevesinde, Mühendis, Makinist, Tren TeÅŸkil ve Yol Kontrol işçilerinin ücret ve diÄŸer haklarını da içeren Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmesi hükmünde protokol imzalamıştır. Bu imzalanan protokoldeki ücret ve diÄŸer haklar bazıları tarafından kabul edilmeyebilir bu onların sorunudur.

            Ancak bu protokole uygun olarak iÅŸbaşı yaptırılan işçiler Demiryol-Ä°ÅŸ Sendikasına üye olduklarında alacakları ücreti ve TCDD’de yapacakları iÅŸi görüp bilerek baÅŸvurularını yapmış gerekli elemelerden sonra iÅŸ akdi imzalamışlardır. 2 aylık deneme süresi içinde beÄŸenilmeyen ÅŸartlar nedeniyle tek taraflı iÅŸ akdi feshi   hakları mevcuttur ve bu hakkı bir kısım makinist işçi adayı kullanarak istifa etmiÅŸtir. Bu keyfiyeti hiç kimse sorgulayamaz.

            “Makinist işçiler 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında çalışan sözleÅŸmeli personel statüsünde alınmalıdır.” ???

Åžu anda 399 Sayılı Kanun kapsamında çalışan makinistler, tren teÅŸkil işçileri yol kontrol işçileri ve benzer iÅŸte bedenen çalışanlar aslında tamamı işçidir (Mavi  yakalıdır). Åžu anda bulundukları statü Uluslararası standartlara aykırıdır. Bu belgelerle sabittir.

            Yıllarca işçilerin daha ileri haklarını sorgulayıp, kendi bordrolarının yanına geçit bekçiliÄŸi yapan işçinin bordrosunu yapıştırıp “biz de işçi olmak istiyoruz, aslında biz tamamen işçilik iÅŸi yapıyoruz” diyenler bu gün asıllarını ve gerçekleri görmezden gelerek politik geleceklerine yatırım yapmaktadırlar. Buna yönelik olarak dün söylediklerini inkâr edip “bizi işçi yapmayın işçileri sözleÅŸmeli yapın” çabaları içine girmiÅŸlerdir.

Makinistler aslında bir dönem yine işçiydiler. 1968 – 1985 yılları arasında ki depoların kayıtları incelenirse bu işçilerin makinistlik imtihan evrakları, çalışma esnasında yapılan yazışmaları görülecektir. Uygulamanın mevcut yasalar dahilinde incelenmesi durumunda da hukuka aykırı bir durumun olmadığı ortaya çıkmaktadır. Zira 1897 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin 2 inci fıkrası gereÄŸince oluÅŸturulan ve Bakanlar Kurulu kararında da atıfta bulunulan Komisyonun 28.11.1976 tarihli ve 15777 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "1897 Sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin 2 inci Fıkrası Hükmü Uyarınca Kurulan Komisyonun İşçi - Memur  Ayrımı Hakkındaki Raporu'nda" KuruluÅŸumuzun “Lokomotif Makinisti”, “Makinist”, “Gardfren”, “Makasçı”, “Manevracı”, “BaÅŸmanevracı”, “Elektrikçi”, “Elektrik Ustaları”, “Elektronik Ustaları”, “Vasıta- Vinç Operatörü” unvanlarının  işçi statüsünde çalışmaları kararlaÅŸtırılmıştır.

Görüldüğü üzere “Makinist”, Tren TeÅŸkil İşçisi (ki bu ünvan Makasçı, Manevracı, BaÅŸmanevracı, Gardfren görevlerinin ortak unvanıdır), unvanındaki personelin işçi statüsünde çalışması gerektiÄŸi 1897 sayılı yasanın 5. maddesinin amir hükmü uyarınca tespit edilmiÅŸ ve bu tespit yıllar önce kesinleÅŸmiÅŸ durumdadır.

TCDD’nin o yıllarda işçi makinistlere verilecek hakları uygulama esaslarını belirleyen yönetim kurulu kararları  ve 1968 yılından 1985 yılına kadar TCDD ile sendikamız arasında imzalanan toplu iÅŸ sözleÅŸmeleri görülebilir. Yine geçmiÅŸte sendikamızın ITF ve uluslar arası çalışma örgütüne yaptığı müracaatlarda demiryolu makinistleri ile ÅŸehir içi taşımacılıkta görev yapan makinistlerin tümü için mavi yakalı oldukları, grev haklarının var olduÄŸu ve bu konuda yasal düzenlemelerin yapılması gerektiÄŸine dair belgeler mevcuttur.

Kaldı ki makinistlik mesleÄŸi sadece 399 sayılı KHK’ye tabi sözleÅŸmeli personellerce icra edilecekse, Ticaret Kanununa göre kurulmuÅŸ ve özel ÅŸirketler eliyle yürütülen ÅŸehir içi raylı taşımacılık hizmetlerinde çalışan makinistlerin ehliyetlerinin iptal edilmesi gerekmektedir. Hatta bu ÅŸirketlerin kamulaÅŸtırılması gerekmektedir.

Bir baÅŸka eleÅŸtiri konusu da 22 yaşından küçük arkadaÅŸlarımıza makinistlik yaptırılamayacağı hususudur. Bu konunun DEMARD tarafından gündeme getirilmesi son derece ÅŸaşırtıcıdır. Ãœlkemizde seçme yaşı 18’dir. Ä°ÅŸe alınan arkadaÅŸlarımızın % 90’ı MYO demiryolu araçları bölümü veya demiryolu meslek okulu mezunudur. MesleÄŸi konusunda yıllarca eÄŸitim almışlardır. Ayrıca TCDD’de 18 aylık bir eÄŸitim sürecine tabi olacaklardır. Bu konuda en çarpıcı gerçek ise eleÅŸtiri yapan DEMARD üyelerinin büyük bölümünün TCDD MESLEK LÄ°SESÄ° mezunu oldukları ve hepsinin 17-18 yaÅŸlarında mesleÄŸe baÅŸlamış olduklarıdır. 22 yaşından küçüklerin makinistlik yapmasına karşı çıkanların çoÄŸu 17-18 yaÅŸlarında iÅŸe baÅŸlamışlardır.

Emeğin temsilcisi sıfatını kullanan ve bu yolda örgütlenme ve faaliyet gösteren bir derneğin salt menfaatleri uğruna sendikamızı eleştirmesi ve bizi bu konuda açıklama yapmak zorunda bırakması Demiryol-İş camiası ile beraber tüm Demiryolcuları da üzmüş bulunmaktadır.

Kamuoyuna ve Tüm Demiryolculara Saygılarımızla…